Songs for the Philologists is reputed to be one of the rarest items in the list of books authored or co-authored by J. R. R. Tolkien. The events preceding its publication are worth noting: while a professor at Leeds, Tolkien and E. V. Gordon founded a Viking Club, where undergraduates and tutors drank beer and read Old Norse sagas. The songs that members of the club used to sing at their meetings were available in a few typewritten copies. In 1936 A. H. Smith, who had been a student at Leeds and had a copy of the Songs, used it for a printing exercise with the students of the University College London. Since the publication was not authorized by Tolkien and Gordon, the printed booklets have never been distributed. Most of them perished in a fire, and only about 14 copies are extant. One of them is offered for sale at US$ 74,300. Beside the texts in English and Old English contributed by Tolkien, as well as a few compositions in Gothic and Latin, the book contains twelve songs in Icelandic that were sung by Leeds philologists. It was interesting to investigate what kind of texts the co-founders of the Viking Club included into this collection.
Songs for the Philologists begin with an Old Norse epigraph: Málrúnar skaltu kunna (Speech-runes you should know). This is a quotation from Sigrdrífumál (The Lay of Sigrdrífa), part of the Poetic Edda. The whole passage reads:
Málrúnar skaltu kunna
ef þú vilt, at manngi þér
heiftum gjaldi harm:
þær of vindr,
þær of vefr,
þær of setr allar saman,
á því þingi,
er þjóðir skulu
í fulla dóma fara.
In the Norse Poems (1969) translated by W. H. Auden and P. B. Taylor it is translated as follows:
Speech-runes you should know, so that no man
Out of hatred may do you harm:
These you shall wind, these you shall fold,
These you shall gather together,
When the people throng to the Thing to hear
Just judgements given.
Besides English, Old English, Gothic and Latin texts (which are not treated here) twelve songs are in Icelandic:
1. Fara með víkingum. The title means: To Go with Vikings. The text reads as follows:
Þat mælti mín móðir,
at mér skyldi kaupa
fley ok fagrar árar,
fara á brott með víkingum,
standa upp í stafni,
stýra dýrum knerri,
halda svá til hafnar
höggva mann ok annan.
Drekkum ór, þótt Ekkils
eykríðr beri tíðum
horna sund at hendi,
hvert full, bragar Ulli;
leifik vætr, þótt Laufa
leikstœrir mér fœri,
hrosta tjarnar horni,
horn til dags at morni.
The author is Egill Skalla-Grímsson. The first stanza is Egill’s first poem, which is preserved in the Egil’s Saga. In W. C. Green’s translation of 1893 it reads:
Thus counselled my mother,
For me should they purchase
A galley and good oars
To go forth a-roving.
So may I high-standing,
A noble barque steering,
Hold course for the haven,
Hew down many foemen.
(It should be noted that a more correct translation of the fourth line would be: To go forth with vikings).
The second stanza is Egill’s poem composed when Armod tried to make him and his companions drink much in order to kill them. It is not found in W. C. Green’s translation of the Eigil’s Saga.
2. Já, láttu gamminn. It is a poem originally entitled Áfram (Ahead), by Hannes Hafstein (1861–1922), who in 1904 became the first Prime Minister of Iceland. The Icelandic text reads:
Já, láttu gamminn geysa fram
í gegnum lífsins öldur;
þótt upp þær stundum hefji hramm
ei hræðstu þeirra gnöldur.
Sjá, hvílík brotnar báru mergð
á byrðing einum traustum,
ef skipið aðeins fer í ferð,
en fúnar ekki í naustum.
Og mundu, þótt í votri vör
þú velkist fyrir sand,
að bylgjur þær, sem brjóta knör
þær bera þó að landi.
Og stormur þurrkar segl í svip
þótt setji’ um stund í bleyti,
og alltaf má fá annað skip
og annað föruneyti.
3. Björt mey og hrein. Originally it was a Polish folk song. It was translated into Icelandic by Stefán Ólafsson (1619–1688). Music for the Icelandic version can be found in Bjarni Þorsteinsson’s Íslensk þjóðlög (1906–1909). The text reads:
Björt mey og hrein
mér unni ein
á Ísa-köldu-landi;
sárt ber ég emin
fyrir silkirein,
sviftur því trygða-bandi.
Það eðla fljóð
gekk aðra slóð,
en ætlað hafð’ ég lengi.
Daprast því hljóð,
en dvínar móð;
dottið er fyrra gengi.
Stórt hryggðar-kíf
sem stáladríf
stingur mig hverju sinni.
Það eðla víf,
meðan endist líf,
aldrei fer mér úr minni.
Það sorgar-él
mitt þvíngar þel,
við þig ég hlýt að skilja.
þó finni’ ég hel.
þá farðu vel,
fagurleit hringa-þilja.
4. Rokkvisa. I was unable to identify this text. Probably a translation into Icelandic or original composition by E. V. Gordon written for singing in the Viking Club.
5. Ólafur liljurós. Icelandic folk song. Songs for the Philologists give only the first, the second and the last stanzas of it, omitting the lengthy dialogue of Ólafur and the elven maid that takes place in between. The full text reads:
Ólafur reið með björgum fram,
villir hann, stillir hann,
hitti fyrir sér álfa rann,
þar rauður loginn brann,
blíðan lagði byrinn undan björgunum fram.
Þar kom út ein álfamær,
villir hann, stillir hann,
gulli snúið var hennar hár,
þar rauður loginn brann,
blíðan lagði byrinn undan björgunum fram.
“Velkominn, Ólafur liljurós!
Gakk í björg og bú með oss”
“Ekki vil ég með álfum búa.
Heldur vil ég á Krist minn trúa.”
“Bíddu mín um litla stund,
meðan ég geng í grænan lund.”
Gekk hún sig til arkar,
greip upp saxið snarpa.
“Ekki muntu svo héðan fara,
að þú gerir oss kossinn spara.”
Ólafur laut um söðulboga,
kyssti hann frú með hálfum huga.
Hún lagði undir hans herðarblað,
í hjarta rótum staðar gaf.
Ólafur leit sitt hjartablóð
líða niður við hestsins hóf.
Ólafur keyrði hestinn spora
heim til sinnar móður dyra.
Klappar á dyr með lófa sín:
“Ljúktu upp, ástarmóðirin mín!”
“Hvaðan komstu, sonurinn minn?
Hvernig ertu svo fölur á kinn?
Svo ertu blár og svo ertu bleikur,
sem þú hafir verið í álfaleik.”
“Mér tjáir ekki að dylja þig:
álfamærin blekkti mig.
Móðir, ljáðu mér mjúka sæng,
systir, bittu mér síðuband.”
Leiddi hún hann í loftið inn,
dauðan kyssti hún soninn sinn.
Vendi ég mínu kvæði í kross,
villir hann, stillir hann,
Sankti María sé með oss,
Þar rauður loginn brann,
blíðan lagði byrinn undan björgunum fram.
6. Icelandic Song. The poem Það liggur svo makalaust was written by Bjarni Þorsteinsson (1861–1938), a priest and a composer. Songs for the Philologists omit the last stanza and give an alternative refrain (Æ dúli, æ dúli, a da-la-la-la-la!). The original text reads:
Það liggur svo makalaust ljómandi’ á mér
mér líkar svo vel, hvernig heimurinn er,
mér sýnist allt lífið svo ljómandi bjart
og langar að segja svo dæmalaust margt.
Hæ, dúllía, dúllía, dúllíadei.
Hæ, dúllía, dúllía, dúllíadei.
mér sýnist allt lífið svo ljómandi bjart
og langar að segja svo dæmalaust margt.
Það skilst varla hjá mér eitt einasta orð,
mér allt sýnist hringsnúast; stólar og borð.
Minn hattur er týndur og horfið mitt úr.
Ég held ég sé kominn á sjóðandi túr.
Hæ, dúllía etc.
Samt líð ég hér áfram í indælisró,
í algleymis dillandi löngunarfró.
Já þetta’ er nú “algleymi” ef “algleymi” er til
Því ekkert ég man eða veit eða skil.
Hæ, dúllía etc.
7. Su klukka heljar. Translation into Icelandic of The Bells of Hell by E. V. Gordon.
8. Gubben Noach. This poem was originally written in Swedish by Carl Michael Bellmann (1740–1795), poet and composer, a classic of Scandinavian literature. Songs for the Philologists reproduce the Swedish text immediately followed by the Icelandic translation by Eiríkur Björnsson:
Gamli Nói, gamli Nói,
guðhræddur og vís,
mikilsvirtur maður,
mörgum velviljaður.
Þótt hann drykki, þótt hann drykki,
þá samt bar hann prís.
Aldrei drakk hann, aldrei drakk hann,
of mikið í senn,
utan einu sinni
á hann trúi’ ég rynni.
Glappaskotin, glappaskotin
ganga svo til enn.
Viltu vinur, viltu vinur
vita hvar hann sat?
Borgin var hans bátur,
bústað nam réttlátur.
Herra Nói, herra Nói,
hæst á Ararat.
9. Bi, bi og blaka. A much-loved Icelandic lullaby by Sveinbjörn Egilsson (1791–1852), theologian, teacher, translator and poet:
Bí, bí og blaka,
álftirnar kvaka,
ég læt sem ég sofi,
en samt mun ég vaka.
Bíum bíum bamba,
börnin litlu ramba
fram um fjalla kamba
að leita sér lamba.
10. Guð let vaxa. The original title of this song that praises wine is Sálmur yfir víni. It was written by Hannes Hafstein to a well-known composition by Josef Haydn.
Guð lét fögur vínber vaxa.
vildi gleðja dapran heim.
Gefið hafði hann gnægðir axa
góðar hjarðir, nógan seim.
Þreyttust menn við bú að baksa
blóðið var svo dökkt í þeim
Þá lét drottinn vínber vaxa
vildi gleðja dapran heim.
Breiddist iðgrænn vafningsviður
við hans boð um aldinreit.
Höfgir klasar héngu niður.
Himinsól á skrautið leit.
Glumdi í lofti gleðikliður,
glóðu berin rauð og heit.
Breiddist iðgrænn vafningsviður
við hans boð um aldinreit.
Gleðjist, sagði hann, gullnar veigar
gera blóðið rautt og létt;
undan þeim hið illa geigar,
ef að þeirra er notið rétt.
Angur, þreyta og illir beygar
undan flýja á harða sprett.
Gleðjist, sagði hann, gullnar veigar
gera blóðið rautt og létt;
Aldrei sagði þengill þjóða:
Þú skalt ekki bragða vín.
Öllum vildi hann ætíð bjóða
ör og mildur gæðin sín.
Smána jafnt hans gáfu góða
Goodtemplar og fyllisvín.
Aldrei sagði þengill þjóða:
Þú skalt ekki drekka vín.
Ennþá blómgast iðgrænn viður,
ennþá blikar gullin veig.
Ennþá sendir sólin niður
síung bros um aldinteig.
Enn má sætur söngva kliður
senda í Niflheim drunga og geig.
Ennþá blómgast iðgrænn viður,
ennþá blikar gullin veig.
11. Vísur íslendinga. A poem by Jónas Hallgrímsson (1807–1845), one of the founders of romanticism in Iceland. Songs for the Philologists omit the second and the third stanzas. The full text is as follows:
Hvað er svo glatt sem góðra vina fundur,
er gleðin skín á vonarhýrri brá?
Eins og á vori laufi skrýðist lundur,
lifnar og glæðist hugarkætin þá.
Og meðan þrúgna gullnu tárin glóa
og guðaveigar lífga sálaryl,
þá er það víst, að beztu blómin gróa
í brjóstum, sem að geta fundið til.
Látum því, vinir, vínið andann hressa,
og vonarstundu köllum þennan dag,
og gesti vora biðjum guð að blessa
og bezt að snúa öllum þeirra hag.
Látum ei sorg né söknuð vínið blanda,
þó senn í vinahópinn komi skörð,
en óskum heilla og heiðurs hverjum landa,
sem heilsar aftur vorri fósturjörð.
Já, heill og heiður, Halldór okkar góður!
Þú hjartans beztu óskum kvaddur sért,
því þú ert vinur vorrar gömlu móður
og vilt ei sjá, að henni neitt sé gert.
Gakktu með karlmannshug að ströngu starfi,
studdur við dug og lagasverðið bjart,
og miðla þrátt af þinnar móður arfi
þeim, sem að glata sínum bróðurpart.
Og heill ag heiður, hinir landar góðu,
sem hólmann gamla farið nú að sjá,
þar sem að vorar vöggur áður stóðu
og vinarorðið fyrst á tungu lá.
Hamingjan veiti voru fósturláði,
svo verði mörgum deyfðarvana breytt,
allan þann styrk af ykkar beggja ráði,
sem alúð, fjör og kraftar geta veitt.
Það er svo tæpt að trúa heimsins glaumi,
því táradöggvar falla stundum skjótt,
og vinir berast burt á tímans straumi,
og blómin fölna á einni hélunótt. -
Því er oss bezt að forðast raup og reiði
og rjúfa hvergi tryggð né vinarkoss,
en ef við sjáum sólskinsblett í heiði
að setjast allir þar og gleðja oss.
Látum því, vinir, vínið andann hressa
og vonarstundu köllum þennan dag,
og gesti vora biðjum guð að blessa
og bezt að snúa öllum þeirra hag.
Því meðan þrúgna gullnu tárin glóa
og guðaveigar lífga sálaryl,
þá er það víst, að beztu blómin gróa
í brjóstum, sem að geta fundið til.
12. Gomul kynni. A composition by Árni Pálsson after a poem by Robert Burns.
Hin gömlu kynni gleymast ei,
enn glóir vín á skál.
Hin gömlu kynni gleymast ei
né gömul tryggðamál.
Ó, góða, góða, gamla tíð
með gull í mund.
Nú fyllum báðir bikarinn
og blessum liðna stund.
Við leiddumst fyrr um laut og hól,
er lóan söng í mó.
En draumar svifu, söngur hvarf
úr Silfrastaðar skóg.
Við óðum saman straum og streng
og stóðumst bylgjufall.
En seinna hafrót mæðu og meins
á millum okkar svall.
Þótt sortnað hafi sól og lund,
ég syng und laufgum hlyn
og rétti mund um hafið hálft
og heilsa gömlum vin.
Photo courtesy playadura*. Used under the Creative Commons Attribution-Share Alike 2.0 Generic Licence.
